Carmelo Bene

De filmcarrière van Carmelo Bene (1937 - 2002) liep van 1968 tot 1973, zes jaar van een lange periode in het theater die Bene tot een van de meest gevierde figuren van de Italiaanse avant-garde in de tweede helft van de 20e eeuw maakte. Bene vestigde zijn naam met een controversiële productie van Camus' Caligula in Rome in 1959. Latere producties behielden dit gevoel van notoir, en Bene (net als Pasolini) kreeg al snel een politieverleden. Bene zou echter klagen over de controverse die zijn werk creëerde, omdat het een publiek aantrok dat op zoek was naar schokken en sensatie, terwijl hij zelf meer bezig was met het opnieuw uitvinden van het vocabulaire van het theater: decors, gebaren, teksten. Bene's overstap naar de cinema breidde die zoektocht naar heruitvinding uit. Zijn films weerstaan samenvattingen, want hoewel ze vaak zijn afgeleid van narratieve bronnen, gebruikt Bene deze bronnen tegen zichzelf en als springplank voor zijn kritiek op de verstikkende vallen van representatie en interpretatie. De films zijn op meerdere niveaus wild inventief en visueel aangrijpend: de acteerprestaties van zijn acteurs, inclusief excentrieke bewegingen, gebaren en grimas; de decors, kostuums en make-up; de montage; en het gebruik van de camera, met stabiele shots die regelmatig worden onderbroken door handheld camerawerk, extreme close-ups en het incidentele barokke gebruik van zooms, dollies, kranen, uitgebreide pannen en overdreven camerahoeken. Ze lijken op het werk van Jack Smith gekruist met de experimentele Pasolini van Teorema en Pigsty. Een constante eigenschap van Bene's werk is zijn satire op heteroseksualiteit. De twee seksen proberen voortdurend met elkaar te communiceren, maar slagen daar altijd niet in. Bene's werk blaast voortdurend mannelijke pretenties op: zijn mannelijke personages zijn doorgaans hulpeloos en vaak hysterisch, terwijl zijn vrouwelijke personages afwisselend roofzuchtig en afstandelijk zijn, en in beide gevallen onkenbaar. Maar deze satire is slechts de meest zichtbare vorm van Bene's opstand tegen conventie en communicatie. Steeds weer worden alledaagse handelingen hopeloos gecompliceerd of eindeloos onderbroken. Zijn personages staren vaak peinzend buiten beeld of zelfs in spiegels, alsof ze net zo min als wij zeker zijn van de betekenis van wat ze zien. Inderdaad, identiteit en bij uitbreiding keuze lijken te worden opgeschort, samen met betekenis. Wat overblijft is glorieus spektakel en raadsels voor ogen en oren: eindeloze muziek; babbelende, stotterende tekst; overdadige en opwindende beelden. – David Pendleton