Η τουριστική Μύκονος και η Μύκονος των πανηγυριών λειτουργούν σχεδόν εντελώς χωριστά. Η Άνω Μερά, 8 χλμ. ανατολικά της Χώρας, κρατά ένα εορτολόγιο με κέντρο ένα μοναστήρι που στέκει εκεί από το 1580 - και η Απόδοση της 23ης Αυγούστου μαζεύει περισσότερους ντόπιους από τον Δεκαπενταύγουστο, περνώντας σχεδόν απαρατήρητη από τους επισκέπτες.
Τίποτα αυτή τη στιγμή
Μάιος - Σεπτέμβριος
Τα πανηγύρια κρατούν από τον Μάιο ως τον Σεπτέμβριο και κορυφώνονται στον Δεκαπενταύγουστο, στις 15 Αυγούστου, όταν γιορτάζουν τα περισσότερα χωριά. Κάθε πρόγραμμα κλείνει κοντά στη γιορτή του αγίου του, οπότε η λίστα γεμίζει αργά και αδειάζει εκτός σεζόν.
Η Άνω Μερά, το μόνο χωριό της ενδοχώρας με περίπου 800 μόνιμους κατοίκους, κρατά ένα ημερολόγιο παράλληλο με τη Μύκονο του διεθνούς τουρισμού. Η Μονή της Παναγίας Τουρλιανής (ιδρύθηκε το 1580) είναι το κέντρο της αυθεντικής γιορτινής ζωής του νησιού. Η γιορτή της 15ης Αυγούστου μαζεύει τους ξενιτεμένους που επιστρέφουν το καλοκαίρι και τη μόνιμη κοινότητα. Η μεγαλύτερη ντόπια γιορτή όμως είναι η 23η Αυγούστου - η Απόδοση, η καταληκτική μέρα της εορτής της Κοιμήσεως, οκτώ μέρες μετά την κύρια ημερομηνία. Η Απόδοση στην Τουρλιανή περιγράφεται με «μαζική συμμετοχή των ευσεβών Μυκονιατών» και θεωρείται από τους κατοίκους η σημαντικότερη από τις δύο. Η τουριστική οικονομία και το εορτολόγιο κινούνται σε χωριστές τροχιές· τα πανηγύρια στην Άνω Μερά, το Σκαλαδό, το Μαράθι και τη Βόρνα μαζεύουν την ίδια κοινότητα εδώ γενιές.
Το παραδοσιακό όργανο των μυκονιάτικων πανηγυριών είναι η τσαμπούνα - η κυκλαδίτικη γκάιντα από γιδοδέρμα - σε ντουέτο με το τουμπάκι (μικρό χειροποίητο ταμπούρλο). Έρευνα του GreekReporter το 2022 κατέγραψε την τσαμπούνα ως τέχνη που «κινδυνεύει να χαθεί» στη Μύκονο, με λιγότερους ενεργούς οργανοπαίκτες και διακοπή της τυπικής μεταβίβασης. Το παραδοσιακό φαγητό διαφέρει από τα μενού των εστιατορίων: προβατίνα κοκκινιστή, βραστό κρέας, λαρδί με λάχανο, ζωμός με λεμόνι, ψωμί και γλυκίσματα που μοιράζονται μετά τον εσπερινό. Τα τραπέζια στρώνονται στους βοηθητικούς χώρους των ξωκλησιών με τον παραδοσιακό τρόπο. Ο μπαλλαριστός - χορός συγκεκριμένα μυκονιάτικος, διακριτός από τον κυκλαδίτικο μπάλο - χορεύεται στα πανηγύρια των χωριών. Η γιορτή της Αγίας Μαρίνας στην Άνω Μερά στις 17 Ιουλίου είναι ένα από τα άλλα μεγάλα καλοκαιρινά πανηγύρια.
Κυρίως στην Άνω Μερά, το χωριό της ενδοχώρας 8 χλμ. ανατολικά της Χώρας, και πρωτίστως στη Μονή Τουρλιανής (ιδρύθηκε το 1580). Άλλα πανηγύρια γίνονται στο Σκαλαδό (Προφήτης Ηλίας, 20 Ιουλίου), στο Μαράθι, στη Βόρνα και στην Αγία Άννα. Η 15η και ιδίως η 23η Αυγούστου (Απόδοση) στην Τουρλιανή είναι οι μεγαλύτερες μέρες του τοπικού εορτολογίου.
Η τσαμπούνα είναι γκάιντα από γιδοδέρμα - το παλαιότερο όργανο των Κυκλάδων - που παίζεται μαζί με το τουμπάκι στο παραδοσιακό μυκονιάτικο ντουέτο. Το 2022 το GreekReporter κατέγραψε το όργανο ως απειλούμενο στο νησί, με διακοπή της τυπικής μεταβίβασης και λιγότερους ενεργούς οργανοπαίκτες. Ο μπαλλαριστός, χορός συγκεκριμένα μυκονιάτικος και διακριτός από τον κυκλαδίτικο μπάλο, χορεύεται στα πανηγύρια των χωριών.
