Πανηγύρια Κοντά στη Νάξο

Το μεγαλύτερο είναι στο Φιλώτι, στην Παναγία τη Φιλωτίτισσα: τριήμερο πανηγύρι γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο, με τη λατρευτική ζωή να ξεκινά από τον ιστορικό ναό και το γλέντι να κρατάει ως το πρωί. Είναι πανναξιακό ραντεβού - στο Φιλώτι επιστρέφουν Φιλωτίτες από την Αθήνα, από τα καράβια και από το εξωτερικό για να προσκυνήσουν την εικόνα του τόπου τους, και ο κόσμος έρχεται από όλο το νησί. Ο ναός μετράει περίπου τρεις αιώνες ζωής. Στα υπόλοιπα ορεινά χωριά - Απείρανθος με τα μαρμαρόστρωτα σοκάκια του, Κόρωνος, Χαλκί, Σαγκρί - τα πανηγύρια είναι μικρότερα αλλά με το ίδιο σχήμα: λειτουργία, τραπέζια στην πλατεία, όργανα ως το ξημέρωμα.

Το όργανο της Νάξου είναι το βιολί. Το ναξιώτικο βιολί με το λαούτο κρατάει τον σκοπό, και οι παλιότεροι σκοποί συνοδεύονται ακόμη από τσαμπούνα, τη γκάιντα από γιδοδέρμα των Κυκλάδων. Ο χορός είναι κυκλικός και ανοιχτός: μπαίνεις όποτε θέλεις, δεν υπάρχει εισιτήριο και δεν υπάρχει σκηνή. Στο τραπέζι μπαίνουν ναξιώτικη πατάτα, γραβιέρα Νάξου, ξηρόμυζήθρα, κατσίκι ή αρνί και το κίτρο, το λικέρ που βγαίνει από τα φύλλα της κιτριάς και είναι η πιο αναγνωρίσιμη γεύση του νησιού. Η σεζόν πυκνώνει από τα μέσα Ιουλίου ως το τέλος Αυγούστου, με κορύφωση τον Δεκαπενταύγουστο.